Дарахти дӯстӣ биншон, ки коми дил ба бор орад,
Неҳоли душманӣ баркан, ки ранҷи бешумор орад.

                                              

Таърихи башарият шоҳиди имтиҳонҳои сангини сиёсӣ будааст ва камтарин миллатҳо тавонистаанд аз гирдоби низоъҳои таҳмилӣ солим, муттаҳид ва бо сари баланд берун оянд. Рӯзи 27 июни соли 1997 марзи байни парокандагӣ ва соҳибдавлатӣ, нуқтаи поёни фитнаҳои бадхоҳон ва оғози эҳёи як давлати ҷавону муқтадир аст, ки натиҷаи ҷасорати фавқулодаи сиёсӣ ва хиради азалии миллат буд.

Аз ин ҷост, ки Рӯзи Ваҳдати миллӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамасола ҳамчун яке аз ҷашнҳои муҳимтарини давлатӣ ва рамзи сулҳу субот таҷлил карда мешавад.

 

Нақши таърихии Иҷлосияи XVI

 

Барои фаҳмидани бузургии ваҳдат, бояд аввал умқи имтиҳони сангини солҳои 90-умро дуруст дарк кунем. Соли 1992 Тоҷикистон дар натиҷаи дахолати доираҳои бадхоҳ ва фитнаҳои беруна ба гирдоби нофаҳмиҳои сохторӣ ва сиёсӣ афтод. Дар он рӯзҳо фалаҷ шудани сохторҳои идоракунии давлатӣ ва ба вуҷуд омадани фазои номуайянӣ боис гардид, ки низоми муътадили зиндагӣ халалдор шуда, беш аз як миллион ҳамватани мо аз сабаби нигарониҳо барои амнияти худ ҳузур пеш гирифта, муваққатан хонаву дари худро тарк намоянд. Ин вазъияти печида хатари воқеии заиф шудани пояҳои давлатдорӣ ва парокандагии сохтори миллиро ба миён овард, ки тақозо мекард ҳарчи зудтар роҳи ҳали хирадмандона пайдо карда шавад.

Маҳз дар ҳамин рӯзҳои тираву тор, моҳи ноябри соли 1992 дар шаҳри Хуҷанд Иҷлосияи таърихии XVI Шӯрои Олӣ баргузор шуд. Ҳеҷ кас ҷуръат ва масъулияти роҳбарии як давлати дар ҳоли суқутро ба зимма гирифтан намехост. Дар чунин вазъият як ҷавонмарди сиёсатмадор ва ҷасур, Муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ба майдони сиёсат омад.

Мусаллам аст, ки хизматҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар расидан ба ин ҳадафи муқаддас таърихӣ ва тақдирсоз мебошанд. Маҳз ба ҳамин хотир ҷаноби Олӣ, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо қонунгузории кишвар расман мақоми олии «Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат»-ро соҳиб шудааст.

Аввалин суханронии ӯ дар он шароити вазнин на танҳо паёми умед, балки як қасами таърихии мардонагӣ буд:

«Ман ба шумо сулҳ меорам ва то даме ки як нафар гурезаи тоҷик дар хориҷ аз ватан аст, ором нахоҳам шуд».

Ин суханон аз дил баромада буданд ва ба қалбҳо сабт шуданд. Он замон шояд касе бовар намекард, ки ин ваъдаи бузург дар амал татбиқ мешавад, аммо таърих нишон дод, ки ин калимаҳо пойдевори аввалини бинои сулҳи миллати мо гардиданд.

 

 Музокироте, ки ҷаҳонро ҳайрон кард

 

Раванди расидан ба сулҳ роҳи ҳамвору осон набуд. Он қариб панҷ сол (аз соли 1993 то 1997) идома ёфт. Ин давраро метавон «мактаби бузурги сабр ва дипломатияи тоҷикон» номид. Роҳбари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва ҳайати ҳукуматӣ маҷбур буданд дар шаҳрҳои гуногуни ҷаҳон аз Кобул, Теҳрону Исломобод сар карда, то Москва ва Алмаато бо мухолифини собиқ сари мизи гуфтушунид нишинанд.

Агар ба ҷузъиёти ин музокирот назар намоем, як нуқтаи муҳим ошкор мешавад: Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон манфиатҳои миллиро аз ҳама болотар гузошт. Дар таърихи сиёсии ҷаҳон кам дида шудааст, ки ҳукумати қонунӣ ва пирӯз ба хотири оштии миллӣ ба рақибони мусаллаҳи худ 30 фоизи квотаи мансабҳои давлатиро пешниҳод кунад. Ин иқдом на аз рӯи заифӣ, балки аз рӯи хирад ва ҷасорати бузурги сиёсӣ буд.

Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон хуб медонист, ки дар ҷанги шаҳрвандӣ ҳеҷ гоҳ як тараф ғолиби абдӣ намешавад.

Чуноне ки худи у таъкид доштанд:

«Дар ҷанги шаҳрвандӣ тарафи ғолиб вуҷуд надорад, дар он танҳо миллату ватан мағлуб мешаванд».

Ин формулаи тиллоӣ калиди кушодани гиреҳҳои кори музокирот шуд. Дар натиҷаи музокирот ҳар ду тараф дарк намуданд, ки устухони якдигарро шикастан маънои шикастани устухони Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун давлати мустаъқил дорад. Оқибат сабри бепоён, гузаштҳои дуҷониба ва дарки масъулият дар назди насли оянда сабаб шуд, ки намояндагони Ҳукумат ва Иттиҳодияи оппозитсияи тоҷик ба ҳам даст диҳанд.

 

Таҷрибаи беҳтарини сулҳ ва Намунаи ҷаҳонӣ

 

Имрӯз «Таҷрибаи сулҳи тоҷикон» (The Tajik Peace Experience) дар китобҳои дарсии сиёсатшиносӣ ва низоъшиносии донишгоҳҳои бонуфузи ҷаҳон омӯхта мешавад. Созмони Милали Муттаҳид (СММ) борҳо эътироф кардааст, ки модели оштии миллии Тоҷикистон яке аз муваффақтарин намунаҳои дипломатияи пешгирикунанда ва сулҳофарӣ мебошад.

Чаро ин таҷриба беҳтарин ва беназир аст?

• Якум, бозгашти оммавии гурезаҳо: Дар ягон даргироии дохилии дигари ҷаҳон (масалан, дар Сурия, Ливия ё Афғонистон) дида нашудааст, ки дар тӯли як-ду сол қариб сад фисади гурезаҳо ба ватани худ баргарданд ва соҳиби амният, хонаву ҷой ва кор шаванд. Роҳбари давлат шахсан ба минтақаҳои хатарнок рафта, кафолати амнияти онҳоро дода буд.
• Дуюм, ҳамгироии низомӣ: Сарбозон ва фармондеҳони оппозитсияи собиқ ба сохторҳои низомии расмии давлат (Вазорати мудофиа, Гвардияи миллӣ) ҳамроҳ карда шуданд. Силоҳҳо на ба дасти душманони беруна, балки ба фоидаи суботи дохилӣ супорида шуданд.
• Севвум, авфи умумӣ: Барои пушти сар кардани давраи сангин ва шустани кинаҳо аз қалби мардум, қонуни авф қабул шуд ва дар натиҷа мардум тавонистанд аз интиқомҷӯӣ даст кашанд, ки ин муҳимтарин қадами равонӣ барои ваҳдат буд.

 

Паёми шоирони классик: Ваҳдат дар хуни мост

 

Боиси ифтихор аст, ки хиради сулҳофарии тоҷикон аз ҳаво пайдо нашудааст. Он реша дар фарҳангу адабиёти ҳазорсолаҳои мо дорад. Шоирону мутафаккирони классики форсу тоҷик ҳамеша сулҳу оштиро ҷавҳари зиндагии инсонӣ медонистанд. Маҳз ҳамин рӯҳияи адабӣ дар лаҳзаҳои ҳассос ба кӯмаки миллати мо омад.

Бузургвор Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ асрҳо пеш вазифа ва рисолати инсониятро дар як мисраи кӯтоҳ чунин баён карда буд, ки гӯё барои имрӯзи мо гуфта шудааст:

Мо барои васл кардан омадем,
На барои фасл кардан омадем.

Вақте ки дар кишвар сулҳ омад, мардум ба хубӣ дарк карданд, ки танҳо дар сояи иттиҳод ва партави сулҳ метавон зиндагии шоиста сохт. Шоҳномаи Ҳаким Фирдавсӣ моро аз оқибатҳои шум ва вайронкунандаи ҷанг ҳамеша ҳушдор медиҳад:

Биё то ҷаҳонро ба бад наспарем,
Ба кӯшиш ҳама дасти некӣ барем.
Набошад ҳаме неку бад пойдор,
Ҳамон беҳ, ки некӣ бувад ёдгор.

Хиради дигаре, ки сабаби оштии мо шуд, дар каломи устод Ҳофизи Шерозӣ нуҳуфтааст, ки роҳи наҷоти ду ҷаҳонро танҳо дар ду ҳарф мебинад:

Осоиши ду гетӣ тафсири ин ду ҳарф аст:
Бо дӯстон мурувват, бо душманон мадоро.

Маҳз ҳамин «мадоро» ва бахшиши якдигар буд, ки тоҷикон тавонистанд дарахти дӯстиро дар замини сӯхтаи даргироӣ аз нав сабз кунанд.

 

Нигоҳе ба Тоҷикистони имрӯза

 

Имрӯз, ки аз он рӯзҳои тира 29 сол сипарӣ мешавад, мо самараҳои ширин ва воқеии сулҳро эҳсос мекунем. Агар ваҳдат намешуд, лоиҳаҳои бузурги миллӣ, ки имрӯз мояи ифтихори мо мебошандд, танҳо дар рӯи коғаз мемонданд.

• Истиқлолияти энергетикӣ: Бунёди неругоҳҳои бузург, аз ҷумла НБО «Роғун», ки рамзи қудрати миллии мост, танҳо дар шароити оромӣ ва субот имконпазир гашт.
• Шикастани бунбасти коммуникатсионӣ: Тоҷикистони як вақтҳо ба се қисм ҷудошуда ва дар фасли зимистон маҳкам, имрӯз ба воситаи нақбҳои «Истиқлол», «Шаҳристон», «Хатлон» ва шоҳроҳҳои байналмилалӣ ба як қаламрави ягона ва транзитӣ табдил ёфтааст.
• Рушди насли ҷавон: Насли нави Тоҷикистон, ки дар сояи ваҳдат ба воя расидаанд, имрӯз дар донишгоҳҳои беҳтарини ҷаҳон таҳсил мекунанд, парчами кишварро дар мусобиқаҳои байналмилалӣ мебардоранд ва бо сари баланд худро тоҷик меноманд.

 

Хулоса: Ваҳдат як бор ба даст меояд, аммо ҳар рӯз ҳифз бояд шавад

 

Сулҳу ваҳдат як неъмати тайёр ё доимӣ нест, ки онро як бор гирифтаву дигар фаромӯш кунем. Ваҳдат мисли як дарахти нозук аст, ки ҳар рӯз ба обёрӣ, нигоҳубин ва муҳофизат ниёз дорад. Дар ҷаҳони имрӯза, ки пур аз таҳдидҳо, ҷангҳои иттилоотӣ ва бархӯрди манфиатҳо мебошад, ҳушёрии сиёсии ҳар як шаҳрванд зарур аст.

Сабақи таърихии сулҳи мо ба мо меомӯзад, ки бузургтарин сарвати мо ин якпорчагии Ватан ва иттифоқии миллат аст. Мо набояд гузорем, ки ягон нерӯи беруна ё дохилӣ ин суботро халалдор кунад.

Чуноне ки Пешвои миллат, президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон борҳо таъкид кардаанд:

«Ваҳдати миллӣ барои халқи мо неъмати бебаҳо, арзиши муқаддас, рамзи ҳувияту худогоҳӣ, кафили бақои давлату давлатдорӣ ва рамзи саодати наслҳои имрӯзу оянда мебошад».

Бигзор сулҳу ваҳдат дар хонадони ҳар як тоҷику тоҷикистонӣ ҳамеша пойдор бошад, зеро танҳо дар сояи ваҳдат мо метавонем ояндаи дурахшони фарзандони худро бисозем. Рӯзи Ваҳдати миллӣ муборак, ҳамватанони азиз!

 

Муовини сардори ШБИТТ

Довудов М. Р.