Ҳуқуқҳои Меҳнатии Маъюбон

Санадҳои асосии байналмилалӣ ва миллии танзимкунандаи ҳуқуқи маъюбон – Конвенсия дар бораи ҳуқуқи маъюбон, Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳифзи иxтимоии маъюбон», «Дар бораи мусоидат ба шуғли аҳолӣ» ва дигар санадҳо ҳуқуқи маъюбонро дар қатори дигарон ба меҳнат эътироф ва кафолат медиҳанд.

Аз мазмуни санадҳои зикргардида бармеояд, ки шахсони маъюб дар муносибатҳои меҳнатӣ бо дигар шаҳрвандон баробар буда, маъюбӣ барои амалӣ намудани фаъолияти меҳнатӣ монеа шуда наметавонад.

Айни замон барои ба фаъолияти меҳнатии онҳо машғул шудани маъюбони гуруҳи 1 ва 2 иxозати  Хадамоти давлатии ташхиси тиббию иxтимоӣ талаб карда мешавад. Дар сурати аз xониби Хадамоти мазкур пешниҳод шудани хулоса дар хусуси ғайриқобили меҳнат будани маъюб ё таҳдид намудани кори иxрошаванда ба вазъи саломатии маъюб, шахси маъюб аз ҳуқуқи кор кардан маҳрум мегардад.

Бо дарназардошти мавxуд будани мушкилоти бо кор таъминшавии маъюбон, бахусус дар давраи рушди муносибатҳои бозорӣ, барои амалишавии ҳуқуқи маъюбон ба меҳнат қонунгузорӣ як қатор имтиёзу кафолатҳоро пешбини намудааст. Яке аз кафолати асосии иxтимоии ҳуқуқҳои меҳнатии маъюбон ин муқаррар намудани квота барои ба кор қабул намудани маъюбон ба шумор меравад. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳифзи иxтимоии маъюбон» пешбинӣ намудааст, ки дар ташкилотҳо новобаста ба шакли ташкилию ҳуқуқӣ ва моликияташон ҳангоми на камтар аз 20 нафар будани шумораи кормандони онҳо ба андозаи на камтар аз панx фоиз аз шумораи умумии кормандон ба маъюбон барои ба кор қабул кардан квота муқаррар карда мешавад. Талаботи қонуни мазкур дар хусуси квота ҳамон вақт иxрошуда ҳисобида мешавад, ки агар дар байни корфармо ва шахси маъюб шартномаи меҳнатӣ баста шуда бошад.

Тибқи Кодекси меҳнат ба маъюбони гурӯҳҳои I ва II вақти кори давомнокияш кӯтоҳ, на зиёда аз 36 соат дар як ҳафта бе кам кардани музди меҳнат муқаррар карда шуда, давомнокии кори ҳаррӯзаи (басти кории) онҳо аз 6 соат зиёд буда наметавонад.

Истифодаи меҳнати маъюбон дар корҳои вазнин, кор бо шароитҳои зарарнок ва хавфноки меҳнат манъ карда шуда, маъюбони гурӯҳи I ва II ба корҳои бо усули вахтавӣ иҷрошаванда иҷозат дода намешаванд. Ҷалб намудани маъюбон ба кори шабона, изофакорӣ, дар рӯзҳои истироҳат ва ид танҳо бо розигии хаттии онҳо иҷозат дода мешавад, агар иxрои чунин корҳо бо нишондодҳои тиббӣ манъ карда нашуда бошад. Фиристодани маъюбон ба сафари хизматӣ низ бо розигии онҳо сурат мегирад.

Рухсатии асосии ҳарсолаи дарозкардашуда ба кормандони маъюби гурӯҳҳои I ва II- 42, гурӯҳи III- 35 рӯзи тақвимӣ муқаррар карда шуда, рухсатии бемузди меҳнат ба маъюбони коркунанда то 2 моҳ дар як сол бо ҳоҳиши онҳо ба таври ҳатмӣ дода мешавад.

Бекор кардани шартномаи меҳнатӣ бо корманди маъюб бо ташаббуси корфармо ба мисли дигарон сурат гирифта, ҳангоми ошкор гардидани номувофиқатии корманди маъюб ба вазифаи (мансаби) ишғолкардааш ё кори иҷро мекардааш бо сабаби вазъи саломатиаш, ки барои давом додани ҳамин кор халал мерасонад, агар он дар асоси хулосаи тиббӣ тасдиқ шуда бошад, мумкин аст.

Ба маъюбон ҳангоми бекор шудани шартномаи меҳнатӣ бо сабаби тағйир ёфтани технология, ташкили истеҳсолот ва меҳнат, ки кам шудани ҳаҷми кор боиси ихтисор шудани шумора, воҳиди кории кормандон ё тағйири шароити меҳнат гардидааст, ҳуқуқи афзалиятнок барои дар кор мондан дода мешавад.

Барои таъмин шудан бо кор ва ба фаъолияти меҳнатӣ машғул шудани маъюбон мувофиқи мақсад аст кӯшишҳо ҷиҳати фароҳам овардани шароити корӣ барои маъюбон тибқи барномаҳои инфиродии тавонбахшиии маъюбон ва ҳифзи ҳуқуқи онҳо фаъол гардонида шуда, афкору муносибати xомеа нисбати маъюбон тағйир дода шавад. Маъюбонро лозим аст, ки ҳангоми зарурат руҳафтода нашуда, ба Хадамоти шуғли аҳолӣ муроxиат намоянд ва дар сурати зарурат касбҳои навро азхуд намуда, бо кӯшиш ва ёрии давлату xомеа имконияти маҳдуди худро пурра намоянд.

М. Ашӯров сардори шуъбаи ҳифзи давлатии
ҳуқуқҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии
Дастгоҳи ВҲИ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон

 

Мизи мудаввар бахшида ба Рӯзи Модар

7 марти соли ҷорӣ дар мақомоти Ваколатдор оид ба ҳуқуқи инсон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки ҳайати кормандони Дастгоҳи марказии мақомот бахшида ба Рӯзи Модар ҷамъомади тантанавӣ баргузор гардид.

Чорабиниро З. Ализода —Ваколатдор оид ба ҳуқуқи инсон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ифтитоҳ намуда, қайд намуданд, ки мардуми соҳибфарҳанги мо аз қадимулайём ба қадру мартабаи волои модар арҷ мегузоранд ва ба ҷо овардани ҳурмату эҳтироми ӯ то ба имрӯз яке аз суннатҳои миллии мо ба шумор меравад. Яъне, ниёгони соҳибилму бофарҳанг ба қадру қимат ва эҳтироми модар ҳамчун офарандаи ҳаёт ва парвандаи арзишҳои волои умумибашарӣ, ба монанди муҳаббат ва дӯстӣ, адолатпешагиву ҳақталошӣ, сулҳу оромӣ дар оилаву ҷомеа, тарбиятгари инсони поксиришту накӯкор, далеру шуҷоъ ва ватандӯсту ватанпарвар мерасиданд ва ба ӯ саҷда менамуданд.

Модар, воқеан, нахуст-устоди башарият аст ва фарзанд каломи аввалинро аз ӯ меомӯзад. Ҳар модаре, ки соҳиби саводу дониш ва таҷрибаву ҷаҳонбинӣ мебошад, фарзанди ӯ хам босаводу хушахлоқ ба воя мерасад. Ҳатто сатҳи забондонии фарзанд аз сатҳи забондонии модар вобаста аст, зеро халқ беҳуда нагуфтааст, ки « Нотиқ он кас шуд, ки аз модар шунид».

Сипас дар назди иштирокчиёни мизи мудаввар Давлатов Ҳ.- cармутахассиси Шуъбаи ҳифзи давлатии ҳуқуқҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва С.Қодирӣ — сардори Шуъбаи ташкилӣ, иттилоотӣ ва таҳлилӣ бахшида ба рӯзи Модар баромад намуданд.

Зимни баромад қайд карда шуд, ки мақоми зан дар ҷомеаи мо рӯз ба рӯз боло меравад ва давлату Ҳукумати Тоҷикистон вобаста ба таҳкими мақому манзалат ва риояи ҳуқуқи занон дар ҳамаи соҳаҳои ҳаёт пайваста тадбирҳо андешида, ин тадбирҳоро дар доираи шароиту имкониятҳои мавҷуда, пайваста амалӣ менамояд.

Бо ташаббуси Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти мамлакат, Ҷаноби Олӣ Эмомалӣ Раҳмон ҷашни расмии давлатӣ эълон шудани Рӯзи модар дар Тоҷикистон яке аз ҳамин гуна тадбирҳост, ки дар навбати худ барои боз ҳам баланд бардоштани мақоми Зан – Модар дар ҷомеаи мо мусоидат мекунад.

Дар охири ҷамъомади тантанавӣ З. Ализода —Ваколатдор оид ба ҳуқуқи инсон ҳамаи модарон ва хоҳарони азизу арҷманди мақомотро ба муносибати Рӯзи Модар самимона табрик гуфта, ба аҳли хонаводаи ҳар яки онҳо бахту саодат, ободиву осоиштагӣ ва хушҳоливу хушрӯзиро таманно намуданд.

Тавре устоди зиндаёд Лоиқ Шералӣ фармудааст: «Дару девори ҷаҳон худ дару девори зан аст, Кори дунё ҳама дар пайравии кори зан аст».

Хадамоти матбуотии ВҲИ